|
VERDA
|
 |
« : Şubat 18, 2009, 11:13:22 » |
|
Günlük yaşamımızda hemen hemen hepimiz yalana başvururuz. Örnek: Arkadaşımıza "bugün seninle olmayı canım istemiyor" yerine, hemen bir mazeret uydururuz ve "işim var" deriz. Çünkü gerçeği söylersek onun incineceğinden korkarız. Yalan herkesçe ayıplanan bir davranıştır. Genellikle kendi yalanımızı gerekli, diğer insanların söylediği yalanı büyük yalan olarak görürüz.
Başkalarını bilerek aldatmak amacıyla söylenen yalanlar, gerçek yalanlardır. Aslında çocukların yalanları, yetişkinlerin yalanlarının yanında masum kalır. Çünkü onların yalanları aldatma amacı gütmez. Çocuk gerçeği iyi değerlendiremediği için, gördüklerini çarpıtarak anlatır ve uydurur. Kimi anne-baba çocuğun olmamış şeyleri olmuş gibi anlatmasını yalan sayar. Bunları dinlemek ve olduğu gibi kabul etmek yerine çocuğunu suçlar. 3-5 yaş çocuklarının hayal dünyası çok geniş olduğu için inanılmaz öyküler anlatırlar ve bu dönemde yalan ile yalan olmayanı ayırt edemezler. Bu dönemdeki yalanları beş kategoride değerlendirebiliriz. Bunlar;
1- Hayali Yalanlar: Küçük çocuklar gerçeği iyi değerlendiremedikleri için uydururlar. Yetişkinler bunları yalan olarak görür.
2-Taklit Yalanlar: Çocuklar ana-babayı örnek alır. Ana-babanın yalanına tanık olan çocuk, yalan söylemeyi öğrenir. Örnek; doktora gidiyoruz diye gezmeye giden anne-baba çocuğun yalan söylemesine zemin hazırlar. Yada eve telefon geldiğinde çocuğa annem evde yok dedirir.
3-Sosyal Yalanlar: Bunlar en yaygın olan yalanlardır. Bir yere gideceğimiz zaman, gitmek istemiyorsak, “çok acil bir işim var” deriz.
4-Savunma Yalanları: Çocuklar kendilerini korumak için yalan söylerler. Çocuklar sık sık eleştiriliyorsa, sert tepki gösteriliyorsa, mükemmelliğe zorlanıyorlarsa çocuk yalana başvurabilir. Çocuklar doğru söylediğin ve "yalan söylüyorsun" diye suçlandığında da, yalanlar alışkanlık haline gelebilir.
5-Yüceltilmiş Yalanlar: Başkalarının hayranlığını kazanmak için söylenen yalanlardır.
Bazen de çocuklar bir özlemini dile getirmek için yalan söyler. Örnek; Babasız bir çocuğun "babam var" demesi gibi. Normal yollardan takdir edilmeyen çocuklarda, yalana başvurabilir."Annem öldü" diyen bir çocuk, kardeş doğumu ile birlikte ilgisiz kaldığı için böyle söyleyebilir.
ÇOCUKLARDA YALANI ÖNLEME YOLLARI
1-Yetişkinler örnek olmalıdır. Eğer anne-baba başkalarına yalan söyleyecek olursa, çocuğun dürüstlüğün önemini anlaması çok güç olacaktır. Çocuklar hangi yaşta olursa olsun yaşına uygun bir dille doğruyu söylemek gerekir.
2-Aşırı tepki göstermemek gerekir. Yumuşak ve hoşgörülü olmalı ve cezadan kaçınmalıdır. Aşırı tepki göstermek, çocuğun sizin öfkenizden korunmak için, yalan söylemeye devam etmesine yol açar.
3-Çocuklardan, kapasitelerinin üstünde ve başaramayacakları şeyler beklenmemelidir.
4-Fazla baskıdan kaçınmalı ve koyduğumuz kurallarla çocuğun yaşamını fazla sınırlamamalıyız. Kural konulması gerekiyorsa, konulan kuralların niçini ve nedeni çocuğa mutlaka açıklanmalıdır.
5-Çocuğu yetişkinler araç olarak kullanmamalıdır. Örneğin; Anne ya da babanın çocuğa yalan söyletmesi. Annenin "bu yaptığımızı sakın babana söyleme" demesi.
6-Gizli polis gibi çocuğu sorgulamamalı: Örneğin; "Doğru söylersen ceza vermeyeceğim" dedikten sonra, çocuk doğruyu söyleyince "biliyordum" diyerek tepki vermek ya da dayak atmak, çocukta yalanı pekiştirirci etki yapar. Çünkü çocuk doğruyu söyleyince olumsuzlukla karşılaşmaktadır.
7-Çocuğun diğer çocuklarla kıyaslanmaması gerekir.
8-Ana-baba-çocuk iletişiminin olumlu olması gerekir. Çocuk istek, sıkıntı, kaygı ve endişelerini bizimle paylaşabilmelidir. Çocuğu dinlemek ve çözüm yollarını kendisinin bulmasına yardımcı olmak gerekir.
9-Yalan söylediği için çocuğu suçlamamak gerekir."Yalancı" etiketi yapıştırılmış olan bir çocuk, bu etiketin gereklerini yerine getirecektir, çünkü yaptığı işin kendini yansıttığına inanır. Bu davranışı onaylamasak bile, Çocuğumuzun kişiliğini bu davranıştan ayrı tutmak gerekir. Sırf kendisi olduğu için onu sevdiğinizi çocuğunuzun anlamasına yardımcı olun.
10-Doğrudan emin olmak için mutlaka kontrol edin. Örneğin; Çocuğa "ödevin bittimi" diye sormak yerine "ödevini görmek istiyorum" deyin. Bu davranış hem kontrol edileceği için ödevini düzgün yapmasını sağlar hem de sonucundan çekindiği için yalan söylemez.
HALİL İBRAHİM ÖZKAN
PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK UZMANI
|
